Over Abelard – eerst begrijpen dan geloven

Over mijn blog

Na mijn studie middeleeuwse geschiedenis in Utrecht en Hull (UK)  heeft het vak geen rol van betekenis gespeeld in mijn professionele leven. Maar nog steeds heb ik meer dan warme belangstelling voor alles wat met geschiedenis te maken heeft. De Middeleeuwen, Tudor Engeland en vooral de Eerste Wereldoorlog zijn mijn favoriete onderwerpen. En om onderwerpen en ontwikkelingen die me bezighouden een plek te geven ben ik deze blog gestart. Genoemd naar de middeleeuwse filosoof Abelard.

Over Abelard

Petrus Abelardus leefde van 1079 tot 1142. Behalve filosoof en theoloog was hij ook monnik en abt, een intellectueel, een rationalist. Volgens Abelard kon niets zomaar worden geloofd. Het moet eerst worden begrepen. En dat standpunt maakte hem niet populair in zijn tijd. Hij lag regelmatig overhoop met zijn collega’s, zoals Bernard van Clairvaux.
Door twijfel gaan we onderzoeken en door onderzoeken gaan we de waarheid herkennen. Niets kan zomaar worden geloofd. Het moet eerst worden begrepen. En dat gold volgens hem ook voor God. God was geen kwestie van ‘openbaring’ maar van onderzoek en begrijpen. En dat bracht hem als rationalist  in conflict met een mysticus als Bernard. Uiteindelijk won Bernard. Abelard werd gedwongen zich uit het openbare leven terug te trekken en vestigde zich al monnik in Cluny.
Graf Abelard Heloise Pere Lachaise
Graf van Abelard en Heloise (Parijs, Pere Lachaise)
Hij is ook bekend geworden door zijn liefde voor Heloise met wie hij een gepassioneerde relatie kreeg. Heloise raakte zwanger en haar oom Fulbert ontdekte de relatie. Zij vluchtte en beviel van een zoon. Abelard werd op bevel van oom Fulbert gecastreerd. Zowel Abelard als Heloise trokken zich terug in kloosters en onderhielden nog contact met elkaar via brieven. Na haar dood in 1162 werd ze naast het graf van haar geliefde begraven.

Waarom Abelard?

Voor mij staat Abelard voor een nieuw geluid, kritisch, rationeel en onderzoekend. Zijn uitgangspunt was om eerst te begrijpen, dan te geloven. Door twijfel gaan we onderzoeken en door onderzoek gaan we de waarheid zien. En dat was nieuw in zijn tijd. Hij was niet bang om gevestigde ideeën ter discussie te stellen. Niet alleen in zijn geschriften, maar ook in zijn relatie met Heloise. Hij was bij uitstek een man van zijn tijd, maar ook een volkomen nieuw geluid aan het begin van de 12e eeuw.
Vezelay, Ste Marie Magdelene, hoog romaanse bouwkunst
de kerk van Sainte Marie Magdelene in Vezelay (FR), hoogtepunt van romaanse bouwkunst (foto Olav Straus)
Deze periode is ook bekend als ‘renaissance van de middeleeuwen’. Het tijdperk van kruistochten, de opkomst van steden, het hoogtepunt van Romaanse kunst, literatuur verscheen in de volkstaal. Het was het tijdperk waarin Griekse filosofie herleefde en de eerste universiteiten ontstonden.
Door Abelard verbind ik twee belangrijke dingen uit mijn eigen leven. Mijn liefde voor de middeleeuwen aan de ene kant en mijn werk waar de goede vragen leiden tot inzicht en verbetering.
Vind meer over Abelard en Heloise op Wikipedia en de Stanford Encyclopedia of Philosophy.
Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial